20 de agosto de 1944: as bombas que nom caeron sobre Auschwitz

25ago1944
foto Auschwiz-Birkenau tomada pola USA Air Force
presos sendo conducidos ás camaras
web> Yed Washem

hai hoxe 82 anos, 127 bombardeiros estadounidenses B-17 lanzaron arredor de 340 toneladas de bombas sobre as instalacións de IG Farben en Monowitz, a uns seis quilómetros de Auschwitz-Birkenau.

para entón tamén existía información directa sobre o que estaba sucedendo alí. o 7 de abril, Rudolf Vrba e Alfred Wetzler escaparan de Auschwitz. durante as semanas seguintes redactaron en Eslovaquia un informe no que describían a organización do campo, as cámaras de gas, os crematorios, os transportes e o sistema de exterminio. entre o 18 e o 22 de xuño de 1944, o informe comezou a difundirse internacionalmente.

os voos de recoñecemento aliados sobre a zona comezaran na primavera de 1944 e as fotografías que tomaron permitían identificar con claridade as instalacións do campo.

durante o verán dese ano, o World Jewish Congress e o War Refugee Board solicitaron ao Departamento de Guerra estadounidense que se atacasen as instalacións de exterminio, especificamente os crematorios e as vías ferroviarias utilizadas polos transportes.

o 14 de agosto, John J. McCloy, subsecretario de Guerra, respondeu que unha operación deste tipo esixiría desviar unha forza aérea considerable doutras operacións e que a súa eficacia sería dubidosa. tamén se consideraba o risco de causar vítimas entre os propios prisioneiros, xa que os crematorios estaban próximos aos barracóns.

o número de persoas que podería ter afectado unha interrupción ferroviaria pode estimarse a partir dos transportes documentados.

entre agosto e setembro de 1944 foron deportados a Auschwitz uns 67.000 xudeus procedentes do gueto de Łódź. arredor de 45.000 foron asasinados nas cámaras de gas, distribuídos aproximadamente ao longo de tres semanas, eses transportes representan unha media superior aos 20.000 deportados por semana.

isto nom permite afirmar que interromper as vías durante sete días tivese como resultado a supervivencia de 20.000 persoas. os alemáns podían reparar os danos, empregar outras rutas ou acumular os transportes. tampouco existe unha estimación histórica fiable sobre o tempo exacto que tería necesitado a reparación dun determinado tramo ferroviario.

o que si permite é establecer a magnitude do fluxo que estaba chegando a Auschwitz: unha semana de interrupción tería afectado potencialmente a decenas de miles de deportados.

o mesmo problema aparece ao considerar un ataque contra os crematorios. nom se pode saber cantas persoas terían sobrevivido a unha interrupción temporal do exterminio. si se pode saber que as cámaras de gas continuaron funcionando durante os meses seguintes ata que en novembro de 1944 os nazis desmantelaron  as instalacións de exterminio, só meses antes da liberación do campo polas tropas soviéticas en xaneiro de 1945.

as decisións tomadas foron discutidas por historiadores militares e especialistas no Holocausto sen chegar a unha opinión unánime pero Richard G. Davis sostivo que os ataques propostos e finalmente rexeitados contra Auschwitz e as vías ferroviarias eran practicábeis nom terían que supor un atraso significativo doutras operacións militares.

fontes e documentos para consulta

-US Holocaust Memorial Museum, "The US and the Holocaust: Why Auschwitz Was Not Bombed" & "Auschwitz Report".

-Franklin D. Roosevelt Presidential Library & Museum, Rudolf Vrba Papers/War Refugee Board records & selección do Vrba-Wetzler Report en PDF.

-Michael J. Neufeld e Michael Berenbaum (eds.), The Bombing of Auschwitz: Should the Allies Have Attempted It?, University Press of Kansas, 2003.

-Kirkus Reviews, The Bombing of Auschwitz.

fotografía, tirada da web 'yad washem'

© xindiriz, empoderado por ia

psiquiatrizamos a rebeldía? da pregunta política á pregunta psiquiátrica

foto tirada de
www.lavinia.com

se unha rapaza discute cos seus pais, desafía os seus profes, se nega a cumprir certa normas ou manifesta aberta hostilidade cara ao mundo dos adultos, considéraselle, simplemente, unha rebelde? nom necesariamente unha boa rapaza, nin sequera feliz: insolente, inmadura, desagradábel ou difícil?

de ser así, a súa conduta enténdese como un conflito co mundo.

 

pero hoxe dispoñemos doutra linguaxe. esa mesma rapaza pode presentar problemas de regulación emocional, dificultades de adaptación, ansiedade social, trastorno negativista desafiante ou algún outro diagnóstico. e ás veces, naturalmente, con toda razón: existen trastornos psiquiátricos reais, producen sufrimento real e precisan tratamento. o problema aparece cando a explicación psiquiátrica comeza a ocupar todo o espazo que antes ocupaba a pregunta social.

 

Peter Conrad (Deviance and Medicalization: From Badness to Sickness, escrito con Joseph Schneider) analizou como determinadas condutas podían pasar de ser consideradas desviadas a ser interpretadas como enfermidades que deben ser diagnosticadas e tratadas.

 

a fórmula resulta especialmente suxestiva: antes era malo; agora está enfermo. o cambio nom ten por que ser negativo: un diagnóstico pode aliviar sufrimento e permitir recibir unha axuda necesaria. pero introduce unha cuestión incómoda: que acontece coa dimensión social ou política dun comportamento cando todo conflito pode ser traducido á linguaxe clínica?

 

pensemos nun adolescente tímido ao que nom lle gusta falar en público, evita determinadas festas, prefire estar só e nom se sente cómodo rodeado de xente. podemos preguntarnos se sofre fobia social e, nalgúns casos, a resposta será si. pero timidez e fobia social nom son sinónimos: a timidez é extraordinariamente frecuente entre os adolescentes, mentres que só unha minoría dos mozos tímidos cumpre os criterios dunha fobia social.

 

a cuestión, polo tanto, nom é negar a enfermidade, senón ser moi coidadosos cando determinamos que a diferenza respecto da norma é un problema que debe ser corrixido. o tímido debe aprender a ser sociábel; o introvertido debe saír da súa zona de confort; o que nom quere participar debe adquirir habilidades sociais. xa nom preguntamos só quen é esa persoa, senón que debería facer para parecerse máis ao modelo de persoa que consideramos normal.

 

durante boa parte do XX, a rebeldía foi entendida como un fenómeno social: os mozos cuestionaban a autoridade dos pais, desafiaban os profesores, discutían a moral dos adultos, protestaban contra institucións e costumes e, ás veces, simplemente facían a vida imposíbel aos maiores. nom todo aquilo era admirado, pero o conflito estaba situado fóra do individuo.

 

hoxe, ese mesmo conflito pode ser trasladado cara dentro. xa nom é necesariamente que o rapaz rexeite a autoridade, senón que ten problemas de regulación emocional; nom é que considere absurdas determinadas regras, senón que presenta dificultades de adaptación; nom é que estea descontento coa sociedade, senón que precisa aprender a xestionar mellor a súa ansiedade.

 

Byung-Chul Han (Müdigkeitsgesellschaft) describe o paso dunha sociedade dominada pola prohibición a outra dominada pola esixencia de rendemento. xa nom vivimos tanto baixo o imperativo do non debes como baixo o do podes: podes mellorar, superarte, ser máis produtivo, máis sociábel, máis resiliente, controlar mellor as túas emocións.

 

o individuo convértese así no seu propio supervisor e, finalmente, no responsábel do seu fracaso. a ansiedade, o esgotamento ou a depresión poden aparecer como problemas individuais cando tamén poden ser expresións dunha determinada organización social. o rebelde clásico dicía nom quero; o individuo contemporáneo corre o risco de dicir nom podo.

 

a diferenza é enorme. o primeiro confronta o mundo; o segundo sospeita de si mesmo. un mozo pode chegar ao instituto e considerar absurdas determinadas normas. podemos preguntarnos que teñen esas normas que provocan o seu rexeitamento ou que lle pasa ao rapaz para que nom sexa capaz de aceptalas. as dúas preguntas nom son incompatíbeis, pero a segunda pode acabar anulando a primeira.

 

e o mesmo sucede fóra da escola: a precariedade pode producir ansiedade, a soidade pode producir depresión, a presión laboral pode producir esgotamento. que o sufrimento sexa individual, porén, nom significa que a súa causa teña que selo. unha persoa pode precisar tratamento e, ao mesmo tempo, vivir nunha sociedade que debería ser cuestionada.

 

Michel Foucault ensinounos a desconfiar das categorías coas que clasificamos os seres humanos. normal e anormal, saudábel e patolóxico, adaptado e desviado nom son distincións completamente inocentes: producen efectos sobre aqueles que quedan a un lado ou outro da fronteira.

 

o interesante da nosa época é que o control nom precisa adoptar sempre a forma dun policía, dun pai autoritario ou dun profesor castigador. pode adoptar a forma dun diagnóstico, dun cuestionario, dunha terapia ou dunha aplicación que nos ensina a controlar as nosas emocións. a prohibición exterior pode ser substituída pola autovixilancia interior.

 

a cuestión tamén ten unha referencia galega. o psiquiatra David Simón Lorda, [Locura, medicina, sociedad: Ourense (1875-1975)], mostrou como a maneira de entender e tratar a loucura foi mudando segundo o contexto social e institucional. a súa investigación lembra que as categorías da desviación tamén son produto da sociedade que as define. desde unha perspectiva española, o psiquiatra Fernando Colina (Sobre la locura: el arte no intervenir) cuestionou tamén a tendencia a intervir e corrixir todo aquilo que se afasta da norma e reivindica a necesidade de deixar existir determinadas formas de comportamento e sufrimento sen convertelas inmediatamente nun problema a corrixir.

 

convén, por suposto, nom caer nunha caricatura anti-psiquiátrica. nom todo adolescente rebelde é un incomprendido, nin todo malestar unha protesta social. hai depresións, trastornos de ansiedade e outros problemas psicolóxicos que provocan sufrimentos profundos e deben ser atendidos. o problema aparece cando a linguaxe clínica se converte na única maneira posíbel de interpretar o que nos incomoda; cando a diferenza se converte en síntoma e o inconformismo en déficit; cando a pregunta deixa de ser contra que se rebela? para converterse exclusivamente en que lle pasa?

 

quizais por iso sexa necesario recuperar a pregunta política antes de formular a pregunta psiquiátrica.

 

cando un rapaz nom encaixa, poderiamos preguntarnos que hai no mundo no que vive que lle resulta insoportábel. cando unha xeración aparece cada vez máis ansiosa, deprimida ou esgotada, podemos ensinarlle técnicas para xestionar mellor a ansiedade, pero tamén deberiamos preguntarnos que tipo de sociedade lle estamos pedindo que soporte.

 

hai unha diferenza fundamental entre dicirlle a alguén que debe cambiar porque hai algo que nom funciona nel e preguntarlle que hai neste mundo que lle está facendo dano. 

 

© xindiriz, ia-empoderado

a clase obreira á deriva: Chris Killip e 'In Flagrante'

foto > Kent Rodzwicz
tirada de
The Harvard Gazette

hai fotógrafos que documentan lugares, outros feridas. durante case unha década Chris Killip (Douglas, Illa de Man, 1946 – Massachusetts, 2020) percorreu o nordés de Inglaterra cunha cámara de gran formato para deixar constancia dun proceso que estaba a esnaquizar comunidades enteiras, a desindustrialización.

o fotógrafo comercial que atopou o seu tema

Killip nom naceu fotógrafo documental. nos 60s traballou como asistente en estudos publicitarios en Londres, un oficio moi diverso do que acabaría por facelo célebre.

o punto de inflexión chegou cando viu por primeira vez unha exposición no MoMA de NY, en 1969: decidiu abandonar a fotografía comercial e regresar á súa illa natal para retratar os cambios sociais que se estaban a producir alí.

en 1975 obtivo unha bolsa de dous anos e instalouse en Newcastle-upon-Tyne. nom foi un observador de paso: viviu naqueles lugares, coñeceu á xente, conseguiu que confiaran nel, permitíndolle que os fotografara.

In Flagrante

fotografou con precisión case obsesiva aquelas comunidades de traballadores —estaleiros, minas, praias onde as familias recollían carbón varado polo mar para poder quentarse—.

usaba unha cámara de placas de 5x4 polgadas, un formato lento e esixente que obriga a pensar cada imaxe antes de disparar. esa lentitude pasa a formar parte da idea: nom hai présa nin sensacionalismo, hai unha mirada que desexa deterse e valorar o que ve.

In Flagrante (1988) reuniu ese traballo e retrata sen dramatismo pero sen panos quentes as consecuencias humanas de peche de fábricas, minas e estaleiros no RU de Thatcher.

nom son fotografías de protesta explícita nin de miseria feita espectáculo: son retratos da vida cotiá —nenos xogando, familias na praia, homes esperando— nun contexto onde o traballo, e con el a identidade dunha comunidade enteira, estaba a desaparecer.

o propio Killip explicouno cunha frase que resume ben a súa forma de traballar: ás veces un fotógrafo nom sabe por que está nun lugar concreto nin por que fai unha fotografía determinada, pero acaba tendo sentido.

recoñecemento tardío

un dos aspectos máis paradoxais da traxectoria de Killip é que, a pesar da enorme influencia que tivo sobre xeracións posteriores de fotógrafos, o recoñecemento demorouse moito.

o crítico e fotógrafo Martin Parr, amigo persoal seu, definiuno como unha das figuras clave da fotografía británica de posguerra, e chegou a describir In Flagrante como o fotolibro máis importante publicado en RU dende a IIGM.

as grandes institucións de arte nom materializaron ese recoñecemento tardío ata décadas despois: en 2012 no Museum Folkwang de Essen, e en 2013 no Museo Reina Sofía de Madrid (Trabajo/Work), coa que se presentou por primeira vez de forma ampla en España.

alí puideron verse máis dun centenar de fotografías en branco e negro que abranguían dende 1968 ata 2004, un percorrido que mostraba como o seu ollar sobre a clase obreira británica se mantivo coherente ao longo de máis de tres décadas.

dun pub familiar a Harvard

durante anos fotografaba de día as comunidades industriais en declive e traballaba de noite no pub do seu pai na Illa de Man para poder financiar o seu traballo persoal, viaxando de cando en vez ata Londres —a centos de quilómetros— para revelar as súas imaxes.

anos despois, en 1991, converteuse en profesor visitante no Departamento de Estudos Visuais e Ambientais da Universidade de Harvard, onde acabaría como profesor titular e xefe de departamento entre 1994 e 1998, cargo que mantivo, xa como docente, ata xubilarse en 2017.

ese percorrido —do pub familiar ás aulas de Harvard, pasando por unha bolsa fotográfica no nordés industrial— explica en parte por que a súa obra ten a autenticidade que ten: nom é a mirada dun turista da miseria, senón a dunha persoa que decidiu vivir moi próximo ao que fotografaba.

relevancia e permanencia

In Flagrante nom é só un documento histórico sobre o RU dos 60s e 80s. nun momento en que moitas rexións industriais de Europa —tamén en GZ, coa crise dos estaleiros ou da minaría— seguen a vivir procesos parecidos de reconversión e despoboamento, o traballo de Killip segue a funcionar como espello. amosa que detrás de calquera estatística sobre peche de fábricas hai persoas e rostros concretos, e que a fotografía documental, cando se fai con tempo e respecto, pode capturar iso tan ben coma calquera informe económico.

morreu en 2020, aos 74 anos, pero deixou un legado que segue a crecer: reedicións do seu libro, exposicións en museos de referencia como MoMA ou Victoria and Albert Museum, e unha influencia recoñecida por fotógrafos posteriores que aprenderon del algo esencial —para retratar unha comunidade primeiro hai que formar parte dela, aínda que sexa só por uns anos.

é unha figura esencial e determinante, sobordando incluso o papel referencial que ocupa dentro da fotografía social británica. a súa posición ten tamén algo de autor bisagra: epígono dun xeito de entender e practicar a fotografía documental (as súas referencias trazan unha complexa liña nada obvia que vincula autores coma Atget, Bill Brandt, August Sander, Paul Strand, Walker Evans ou Robert Frank) e, ao mesmo tempo, referencia para próximas xeracións.

as leccións de Killip á hora de trazar e narrar unha paisaxe social inclúen o manexo das tensións acumuladas e os conceptos enfrontados no interior da imaxe, a necesaria definición e asimilación do territorio e do entorno por parte do fotógrafo, a articulación entre suxeito e comunidade e a súa declinación, en termos de distancia fotográfica entre intimidade ou proximidade e espontaneidade ou contexto.

unha obra que mantén a perfecta distancia a imaxinería humana e a habitual condescendencia testemuñal, así como o recurso á instantánea, para captar o tempo longo e o espazo complexo da vida de suxeitos e comunidades.

fontes:

-Chris Killip - sitio web oficial (Chris Killip Photography Trust) > arquivo oficial do fotógrafo: series completas (In Flagrante, Seacoal, Isle of Man, Skinningrove), biografía e coleccións en museos como o MoMa - chriskillip.com

-Chris Killip - wikipedia

-Chris Killip's Enduring Connection With the People he Photographed > artigo de Magnum Photos sobre a relación persoal de Killip cos seus retratados, con testemuños de quen o coñeceu - magnumphotos.com